Có những thứ đi qua cả một đời người mà vẫn còn nguyên mùi vị trong ký ức. Không phải là cao lương mỹ vị, cũng chẳng phải những bữa tiệc sang trọng nơi phố thị, mà là bữa cơm gia đình giản dị, nơi có cha có mẹ, có anh chị em quây quần bên mâm cơm nhỏ, nghe tiếng muỗng chạm vào bát, nghe tiếng gió lùa qua hiên nhà, nghe mùi khói bếp len lỏi vào từng sợi tóc.
Tuổi thơ của nhiều người lớn lên từ những buổi chiều nắng cháy da, khi cánh đồng lúa vào mùa gặt. Trời tháng sáu oi nồng, nắng như đổ lửa xuống từng thửa ruộng, cha mẹ cúi lưng giữa đồng, tay thoăn thoắt cắt từng bó lúa vàng. Mồ hôi thấm ướt lưng áo, chảy dài xuống má, mặn chát nơi khóe môi. Cái nắng mùa gặt không chỉ làm rám da mà còn hun đúc sự nhẫn nại của những người làm cha làm mẹ.
Trong căn bếp nhỏ phía sau nhà, khói bếp bắt đầu bay lên từ sớm. Mẹ nhóm lửa bằng những cành rơm khô, tiếng lửa reo tí tách nghe quen thuộc đến lạ. Mùi rơm cháy quyện với mùi gạo mới vo, mùi cá đồng vừa bắt dưới mương, mùi rau vườn còn đọng sương sớm. Tất cả hòa vào nhau thành một thứ hương thơm rất riêng, thứ hương thơm mà đi xa mấy cũng không quên được.
Có những buổi trưa hè, bụng đói cồn cào sau giờ học, chân còn dính bụi đất, chạy thật nhanh trên con đường làng đầy nắng. Xa xa đã thấy khói bếp bay lên từ mái nhà quen thuộc. Chỉ cần nhìn thấy là biết hôm nay nhà có nấu cơm. Trong lòng dâng lên một niềm vui giản dị, niềm vui của đứa trẻ biết rằng về đến nhà sẽ có mẹ chờ, có bát cơm nóng, có tiếng cha hỏi han.
Có khi cha vẫn chưa về kịp. Mẹ ngồi bên hiên, mắt dõi ra con đường dẫn vào làng. Mâm cơm đã dọn sẵn, bát đũa đặt ngay ngắn, nhưng chưa ai cầm đũa. Mẹ bảo phải chờ cha về đủ mặt mới ăn. Cái chờ đợi ấy không phải là thói quen, mà là tình thương được giữ gìn qua từng bữa cơm. Chờ nhau để biết rằng gia đình vẫn còn đủ đầy, vẫn còn có nhau sau một ngày dài vất vả.
Những món ăn trên mâm cơm quê không cầu kỳ. Một đĩa rau muống luộc xanh mướt, bát nước mắm dằm trái ớt đỏ au, vài con cá kho mặn đậm mùi tiêu, thêm bát canh rau tập tàng hái sau vườn. Vậy mà ăn vào thấy ngon lạ. Không phải vì món ăn đặc biệt, mà vì trong từng món đều có mồ hôi của cha mẹ, có công sức từ những buổi dãi nắng dầm mưa ngoài ruộng.
Có những ngày mùa gặt, cha về muộn. Mặt trời đã xuống thấp, ánh hoàng hôn nhuộm vàng cả khoảng sân trước nhà. Tiếng xe đạp lộc cộc từ đầu ngõ vang lên. Đứa con nghe tiếng là chạy ra, miệng cười rạng rỡ. Cha dựng xe, đặt bó lúa hay chiếc liềm xuống góc sân, rồi rửa mặt bằng gáo nước mát từ chum sành. Mồ hôi rửa trôi, để lại khuôn mặt sạm nắng nhưng ánh mắt hiền lành.
Mẹ lúc ấy vội vàng xới cơm. Hơi cơm nóng bốc lên nghi ngút, mùi gạo mới thơm ngọt. Cả nhà ngồi quanh chiếc bàn gỗ cũ, đôi khi chỉ là chiếc mâm tròn đặt giữa nền nhà. Không ai nói nhiều, chỉ nghe tiếng nhai cơm đều đều, tiếng chan canh, tiếng hỏi nhau vài câu giản dị.
Hôm nay ngoài đồng có mệt không
Con học ở trường có ngoan không
Mùa này lúa có được giá không
Những câu hỏi ấy nghe tưởng chừng đơn giản, nhưng lại là cách cha mẹ gửi gắm sự quan tâm. Không cần lời hoa mỹ, chỉ cần một câu hỏi nhẹ nhàng cũng đủ làm ấm lòng người nghe.
Có những hôm trời nóng đến mức đất nứt nẻ, gió thổi lên mang theo hơi nóng hầm hập. Mẹ vẫn kiên nhẫn ngồi bên bếp, quạt lửa đỏ rực. Mồ hôi nhỏ giọt xuống bếp than, xèo lên những tiếng nhỏ. Nhưng mẹ không than mệt. Ánh mắt vẫn dõi ra sân, chờ từng bước chân con đi học về, chờ cha từ cánh đồng trở lại.
Cái cảm giác được chờ đợi ấy là điều mà khi còn nhỏ ít ai nhận ra giá trị của nó. Chỉ đến khi lớn lên, đi xa, ăn những bữa cơm một mình nơi đất khách, mới hiểu rằng có người chờ mình về ăn cơm là một điều hạnh phúc đến nhường nào.
Có những đêm mưa, mái nhà lộp bộp tiếng nước rơi. Cả nhà quây quần bên mâm cơm, ánh đèn dầu vàng vọt. Ngoài trời mưa lớn, trong nhà ấm áp. Bát canh nóng hổi chuyền tay nhau, tiếng cười xen lẫn tiếng mưa, tạo nên một khung cảnh mà dù thời gian có trôi bao lâu cũng không thể xóa nhòa.
Người từng trải qua nhiều va chạm của cuộc đời mới thấm thía rằng bữa cơm gia đình không chỉ để no bụng. Đó là nơi nuôi dưỡng tình thân, nơi dạy con cái biết lễ nghĩa, biết nhường nhịn, biết chia sẻ. Mỗi lần gắp thức ăn cho nhau là một lần gửi gắm sự yêu thương.
Có những người khi còn ở quê, từng chê bữa cơm nghèo nàn, từng mong được ăn những món ngon nơi phố thị. Nhưng khi đã đi xa, đã nếm qua đủ mùi vị của cuộc đời, lại thèm một bát cơm trắng với miếng cá kho mặn của mẹ. Thèm cái vị khói bếp ám vào áo quần, thèm tiếng gọi quen thuộc vang lên từ trong bếp.
Nhiều khi nhớ lại những buổi trưa mùa gặt, cả nhà ngồi ăn trong tiếng ve kêu râm ran. Ngoài sân, rơm phơi vàng óng, mùi lúa mới lan khắp không gian. Cha vừa ăn vừa kể chuyện ngoài đồng, mẹ vừa gắp thức ăn vừa nhắc con ăn nhiều cho chóng lớn. Những khoảnh khắc tưởng chừng nhỏ bé ấy lại trở thành ký ức lớn lao theo suốt một đời.
Thời gian trôi đi, nhiều thứ đổi thay. Những căn bếp củi dần được thay bằng bếp gas, bếp điện. Những mái nhà tranh dần nhường chỗ cho nhà xây kiên cố. Nhưng mùi khói bếp năm nào vẫn còn đọng lại trong ký ức của những người con xa quê.
Có những chiều đứng giữa phố đông người, nhìn dòng xe qua lại, lòng chợt nhớ về căn nhà nhỏ nơi quê cũ. Nhớ tiếng mẹ gọi vào ăn cơm. Nhớ dáng cha ngồi đầu mâm, lặng lẽ ăn từng muỗng cơm sau một ngày dài làm lụng. Nhớ cảm giác cả nhà ngồi sát nhau, chia nhau từng miếng cá nhỏ.
Người ta có thể trưởng thành, có thể đi xa, có thể nếm trải đủ vui buồn của cuộc sống. Nhưng sâu thẳm trong lòng vẫn luôn có một góc dành cho bữa cơm gia đình. Nơi ấy chứa đựng tuổi thơ, chứa đựng tình thương, chứa đựng cả những hy sinh thầm lặng của cha mẹ.
Đến một lúc nào đó, khi tóc cha đã bạc, lưng mẹ đã còng, mới nhận ra rằng những bữa cơm năm xưa là món quà vô giá mà mình từng có. Những món ăn giản dị ngày ấy không chỉ nuôi lớn thân thể, mà còn nuôi lớn cả tâm hồn.
Mùi khói bếp quê nhà không chỉ là mùi của rơm rạ cháy lên, mà còn là mùi của tình thương, của sự chờ đợi, của những tháng ngày lam lũ mà ấm áp. Mỗi khi nhớ lại, lòng lại chùng xuống, mắt bỗng cay cay, như thể vẫn còn nghe tiếng mẹ gọi từ gian bếp nhỏ, vẫn còn thấy bóng cha bước vào sân trong ánh chiều muộn.
Bữa cơm gia đình, tưởng chừng đơn sơ, lại là nơi giữ lại hồn quê đậm nhất. Nơi đó có nắng gió mùa gặt, có tiếng ve mùa hè, có mùi khói bếp lan trong chiều, có ánh mắt chờ đợi của cha mẹ, có tiếng cười của con trẻ.
Ai đã từng lớn lên từ làng quê, từng ngồi bên mâm cơm giản dị, từng nghe tiếng gọi thân quen mỗi buổi chiều, sẽ hiểu rằng bữa cơm gia đình không chỉ là một thói quen hằng ngày. Đó là nơi neo giữ ký ức, là nơi để mỗi người nhớ về nguồn cội, là nơi mà dù đi xa đến đâu, lòng vẫn muốn quay trở lại.
Tg Phạm Nhật Minh
ngày 09/04/2026
