Đời người có ba mâm cỗ lớn. Một mâm lúc cất tiếng khóc chào đời, một mâm lúc nên duyên vợ chồng, một mâm lúc nhắm mắt xuôi tay rời khỏi cõi đời. Ba lần đông đủ nhất của một kiếp người đều có tiếng chén đũa va nhau, có khói bếp bay lên từ sáng sớm, có người cười nói rôm rả ngoài sân. Chỉ khác một điều, mỗi lần ngồi gần một mâm cỗ, lòng người lại mang một cảm giác khác nhau.
Mâm cỗ đầu tiên là ngày mình sinh ra. Ngày ấy bản thân chẳng biết gì về cuộc đời phía trước. Chỉ nghe người lớn kể lại rằng hôm đó cả nhà vui lắm. Người chạy đi mua con gà, người kê thêm cái bàn, người nhóm bếp từ sáng tinh mơ. Có nhà nghèo chỉ vài món đơn sơ nhưng tiếng cười vẫn đầy ắp trong căn nhà nhỏ. Có nhà đông khách ra vào tấp nập, tiếng chúc tụng kéo dài tới chiều muộn. Ai cũng nhìn đứa trẻ vừa chào đời bằng ánh mắt đầy hy vọng. Người ta mong nó lớn lên khỏe mạnh, sống đàng hoàng, có một đời bình an hơn thế hệ trước.
Lúc nhỏ con người sống nhẹ tênh. Buồn thì khóc, vui thì cười. Một viên kẹo cũng đủ vui cả buổi chiều. Một vòng tay ôm cũng ngủ ngon tới sáng. Khi ấy đâu hiểu đời là chuỗi ngày dài đầy va chạm. Đâu hiểu có những đoạn đường khiến người ta mỏi mệt tới mức chỉ muốn ngồi xuống thở một hơi thật dài. Càng lớn càng thấy cuộc sống chẳng dịu dàng như hồi còn bé. Đồng tiền khó kiếm hơn mình nghĩ. Lòng người cũng khó đoán hơn mình từng tin tưởng. Có những người từng thân thiết, chỉ vì lợi ích đã quay lưng lạnh nhạt. Có những lời hứa từng tưởng bền chặt, qua vài mùa mưa nắng cũng tan mất.
Con người trưởng thành bằng những lần âm thầm chịu đựng. Có người ban ngày cười nói bình thường, đêm về lại ngồi lặng trong bóng tối. Có người cố gắng suốt nhiều năm chỉ mong cha mẹ ở quê bớt cực. Có người mang hết lòng chân thành đối đãi người khác, đổi lại chỉ nhận về thất vọng. Đời không làm người ta gục ngay một lúc, nó mài dần qua từng biến cố, từng lần mất mát, từng đêm thức trắng vì áp lực cơm áo.
Rồi người ta bước tới mâm cỗ thứ hai của đời mình, mâm cỗ cưới. Ngày vui nhất cũng là ngày mang nhiều cảm xúc nhất. Ở quê, đám cưới luôn đông vui. Từ sáng sớm đã nghe tiếng dựng rạp, tiếng gọi nhau í ới, tiếng nồi niêu va chạm ngoài sân. Khói bếp bay nghi ngút, mấy người phụ nữ ngồi nhặt rau, cắt thịt, vừa làm vừa kể chuyện xóm làng. Người lớn nâng ly chúc cô dâu chú rể sống với nhau bạc đầu, làm ăn thuận lợi, con cháu đề huề.
Ai cũng nghĩ đám cưới là điểm khởi đầu đẹp nhất. Chỉ khi đi qua hôn nhân mới hiểu sống với nhau qua năm tháng mới là điều khó nhất. Tình yêu lúc nghèo dễ giữ hơn lúc áp lực bủa vây từ đủ phía. Có những cặp từng thương nhau tha thiết nhưng cưới về lại đầy khoảng cách. Có những người sống cạnh nhau nhiều năm nhưng chẳng còn hiểu nổi lòng nhau. Điều khiến người ta mệt mỏi không nằm ở thiếu thốn vật chất, mà nằm ở cảm giác cô đơn ngay trong chính căn nhà của mình.
Đến một độ tuổi nào đó, con người bắt đầu hiểu cha mẹ đã từng vất vả ra sao. Hóa ra làm người lớn chẳng dễ chút nào. Bên ngoài phải mạnh mẽ, bên trong đầy những vết thương vẫn phải gồng gánh tiếp tục sống. Có những hôm trong túi chẳng còn bao nhiêu tiền nhưng vẫn cố cười trước mặt con cái. Có những ngày vừa mệt mỏi với đời, về nhà vẫn phải giữ vẻ bình thản để cha mẹ yên lòng.
Thời gian trôi nhanh tới mức nhiều lúc chưa kịp sống cho mình thì tóc cha mẹ đã bạc đi rất nhiều. Hồi nhỏ chỉ mong mau lớn, lớn thật rồi lại nhớ những ngày cơm canh đơn sơ nhưng cả nhà còn quây quần đông đủ. Có những bữa cơm ngày xưa từng nghĩ rất bình thường, sau này muốn ăn lại cũng không còn đủ người nữa.
Rồi con người đi tới mâm cỗ thứ ba, mâm cỗ tiễn biệt. Mâm cỗ ấy bản thân cũng chẳng còn ngồi được nữa. Người nằm xuống chỉ còn lại tấm ảnh trên bàn thờ cùng vài nén nhang khói bay lặng lẽ. Người thân ngồi quanh nhắc chuyện cũ, có người khóc nghẹn, có người im lặng đỏ hoe mắt. Có người lúc còn sống chẳng kịp nói một câu tử tế, tới ngày mất rồi chỉ biết ôm di ảnh mà day dứt.
Tới lúc ấy mới thấy nhiều thứ mình từng hơn thua hóa ra nhẹ tênh. Tiền bạc để lại hết. Danh vọng cũng chẳng mang theo được gì. Nhà cao cửa rộng rồi cũng chỉ cần một chỗ nằm nhỏ bé. Điều còn ở lại lâu nhất chính là cách mình đã sống với người khác trong suốt quãng đời đã qua.
Người sống tử tế, tới lúc rời đi sẽ có người thật lòng thương nhớ. Người sống bạc bẽo, tới ngày nằm xuống tiếng khóc cũng nhạt dần theo thời gian. Tang lễ khiến con người tỉnh ra rất nhiều điều. Anh em từng giận nhau nhiều năm đứng trước linh cữu cũng nghẹn lòng. Có những người cả đời bận kiếm tiền, tới lúc cha mẹ mất mới hiểu chẳng còn cơ hội để báo hiếu nữa.
Đời người đi một vòng rồi cũng chỉ xoay quanh ba mâm cỗ ấy. Một mâm đón mình tới với cuộc đời, một mâm chứng kiến mình trưởng thành, một mâm tiễn mình rời đi. Khoảng thời gian ở giữa tưởng rất dài nhưng chớp mắt đã qua mất một đời.
Có người sống tới già vẫn chưa học được cách yêu thương những người bên cạnh. Có người tới lúc sắp mất mới tiếc vì bao năm chỉ biết lao theo danh lợi. Cũng có người sau bao va chạm mới hiểu điều đáng quý nhất chẳng nằm ở tiền bạc hay hơn thua ngoài xã hội, mà nằm ở việc mỗi ngày còn người để thương, còn mái nhà để trở về, còn bữa cơm có tiếng người gọi nhau ngồi xuống ăn cùng.
Đời ngắn lắm. Ngắn tới mức mới hôm nào còn là đứa trẻ chạy chân đất ngoài sân, hôm nay đã thành người lớn với đầy những nỗi lo trên vai. Mới hôm nào cha còn khỏe, mẹ còn nhanh nhẹn, chớp mắt tóc đã bạc trắng tự bao giờ.
Ba mâm cỗ của đời người nhìn tưởng xa xôi, thật ra chỉ cách nhau bằng vài lần xuân tới xuân đi.
Tg Phạm Nhật Minh
Ngày 19/05/2026
